تبلیغات
عمومی - داستان پیدایش تسبیح و اقسام آن





داستان پیدایش تسبیح و اقسام آن [آزاد , ]

مقدمه – تسبیح بمعنی سبحان الله گفتن است چون تكبیر كه الله اكبر و تحمید الحمدالله گفتن است. و آنچه حالا به تسبیح مشهور شده سبحه بضم سین است كه منظور از آن مهره‌هاییست كه عدد تسبیح بآن شمارند و استعمال كلمه تسبیح كه به معنی مهره های به رشته كشیده می باشد و برای شمارش عدد تسبیحات و تحمیدات و تكبیرات به كار می رئد از غلطهای مصطلح فارسی به حساب می آید كه در اثر كثرت استعمال عموم و مخصوصاً فصحاء عرب و ایرانی، استعمال آن به معنی سبحه مجاز گشته است. چنانكه در ابیات زیر از شعرای ایرانی و عرب از تسبیح معنای امروزی استنباط می شود. قائم مقام ثانی گوید:

 

زاهد چه بلائی تو كه این دانه تسبیح                 از دست تو سوراخ به سوراخ گریزد

 

صائب گوید:

 

منه زنهار دل بر مهلت صد ساله دنیا     كه آخر می شود چندان كه یك تسبیح گردانی

 

حافظ گوید:

 

رشته تسبیح اگر بگسست معذورم بدار   دستم اندر دامن ساقی سیمین ساق بود

 

ابو نواس شاعر معروف عرب گوید:«التسابیح فی ذراعی و المصحف….» و در این بیت كلمه تسابیح جمع تسبیح به همین معنی استعمال شده است.

 

افسانه پیدایش تسبیح و سابقه تاریخی آن

 

قطع نظر از اینكه تسبیح را بشر اولیه بصورت طوق و به منظور زینت از مهره های مختلف بكار می برده، بطور كلی تسبیح از دوران مسیحیت پیدا شده و مسیحیان تسبیح های طویلی را كه از انتهای آن صلیب می آویختند به گردن می آویختند. استفاده تسبیح در ابتدا حكم زینت را داشته و برای جنس دانه های این تسبیح از همه چیز استفاده می كرده اند كه اغلب آنها شیشه ای بوده بعدها كشیش های نستورین كه در شرق می زیستند از آن برای ذكر اوراد استفاده كردند و بعضی از كاتولیك ها نیز بهمین منظور آنرا بكار میبردند. اما پرتستان‌ها هیچوقت بدین شكل از تسبیح استفاده نكردند و حتی استعمال آنرا بدان منظور منفور می دانند زیرا می گویند در كتاب خدا راجع بآن اشاره‌ای نرفته و بطور كلی كسانی را كه از تسبیح به منظور دینی استفاده می كردند تقبیح كرده و به اوهام پرستی و خرافات متهم كرده اند. زیرا بر این عقیده اند كه عیسی تقلید و اوهام پرستی را منع می كند و استعمال تسبیح و امثالهم را از احكام مردم حساب می كند نه از احكام خدا. «آنگاه كه كاتبان و فریسیان اورشلیم نزد عیسی آمده گفتند، چرا شاگردان تو از تقلید مشایخ تجاوز می نمایند، او در جواب گفت، شما نیز به تقلید خویش از حكم خدا چرا تجاوز می كنید سپس عبادت را عبث می كنند زیرا كه احكام مردم را به منزله ی فرائض تعلیم میدهند.» (انجیل متی باب 15 ) .

 

شكی نیست كه تسبیح از مسیحیت به اسلامیت رسوخ كرده و چون اسلام اصولاً در شرق پیشرفته و نستورین های شرقی از تسبیح به منظورهای دینی استفاده می كردند، لذا این فكر پیدا میشود كه مسلمانان از كشیش های نستورین در استعمال تسبیح به منظورهای دینی اقتباس و تقلید نموده اند، و پیدایش آن در اسلام داستانی دارد كه نزدیك به افسانه است. معروفست كه حضرت پیغمبر (ص) بدخترش حضرت زهرا فرمود كه در اتمام هر نماز سی و چهار بار سبحان الله گفتن صوابی بزرگ خواهد داشت، و حضرت زهرا برای این منظور نخی سبز رنگ (گویا به همین علت است كه انتخاب نخ سبز رنگ را برای تسبیح نماز مستحب می دانند) را سی و چهار بار گره زد و از آن برای حساب و شمارش سبحان الله گفتن در اتمام هر نماز استفاده می نموده اند. بعدها نیز از خاك قبر حضرت حمزه دانه های درست كردند تا تسبیح به صورت تبرك و به شكل امروزی در آمد. گرچه گفته فوق تقریباً بعید به نظر می رسد ولی امكان حقیقی بودن داستان فوق را می توان به دلیل زیر بیان داشت.

تسبیح در اسلام از زمان پیغمبر (ص) پیدا شده و از بدو پیدایش اسلام تسبیح به منظور دینی به كار رفت تا اینكه كم كم به صورت تفننی فعلی در آمد. در مورد سابقه تاریخی پیدایش تسبیح، یك نوع دانه های تسبیح شیشه ای است كه در حفاریهای مثل باستان پیدا شده و مربوط به 4000 سال پیش می باشد.

تقسیم بندی كلی تسبیح

 

برای دانستن انواع و اقسام تسبیح باید تقسیم بندیهای درباره آن به ترتیب زیر انجام داد:

 

الف ـ تقسیم بندی از لحاظ ساختمان.

 

ب ـ تقسیم بندی از لحاظ تعداد دانه.

 

ج ـ تقسیم بندی از لحاظ طرز ساخت و نوع كار.

 

د ـ تقسیم بندی از لحاظ نوع جنس دانه.

 

هـ ـ تقسیم بندی از لحاظ كشورهای سازنده.

 

و ـ تقسیم بندی از لحاظ شكل دانه.

 

اینك به شرح هر یك از تقسیمات فوق می پردازیم:

 

الف - تقسیم بندی از لحاظ ساختمان

 

1ـ سر تسبیح كه منگوله ایست و اغلب برای زینت در تسبیح های گران قیمت با منجوق هایی از جنس خود  تسبیح و یا گاهگاهی از سنگ های قیمتی بافته می شود و خود منگوله نیزاکثراً زربفت می باشد بر مرغوبیت تسبیح می افزاید. سر تسبیح ها اصولاً یك منگولیست ولی گاهی سر تسبیح های گران قیمت می باشد می توان یافت و در این نوع سر تسبیح های دو منگوله از یكرشته منشعب می شود. (شكل1)

2ـ شیخك ها عموماً از جنس خود دانه های تسبیح میباشند و در هر تسبیحی شیخك به كار میبرند و

 

تسبیح های دو شیخكی بندرت یافت می شود. ساختمان شیخك ها از دانه های خود تسبیح به مراتب بزرگترند ، و اخیراً نیز ابتكاراتی در ساختن شیخك های تسبیح های جدید به كار می برند و عدسی های بسیار كوچك محدب و ذره بینی با فیلمهای مثبت میكرونی كه از اماكن مقدس برداشته شده در داخل شیخك كار می گذارند.

 

3ـ دانه ها ـ دانه های تسبیح كه قسمت اصلی را تشكیل می دهند و تعداد و اقسام آن به تقسیم بندی احتیاج دارد كه در قسمتهای بعدی به شرح آن می پردازیم.

 

4 ـ عدسك ـ تعداد عدسکها دو تا می باشد و تسبیح را به سه قسمت اصلی تقسیم می كند و جنس آنها نیز از جنس خود دانه های تسبیح می باشد. عدسك ها كه از اسمشان نیز بر می آید اكثراً به شكل دانه های عدس می باشند ولی در بعضی تسبیح ها به شكل خود دانه های تسبیح ولی بسیار ریز درست می كنند.(شكل2)

 

شكل 1 : مقایسه دوسر تسبیح كه یكی دو منگوله ای و دیگری یك منگوله ای است 

شكل2 : یك عدد تسبیح 34 تائی نقره كوب با عدسك های كروی و ریز

 

ب ـ تقسیم بندی از لحاظ تعداد دانه‌ها

 

1ـ تسیبح 25 دانه ای كه به چهار یكه معروف است و اخیراً بسیار جنبه تفننی پیدا كرده و اغلب جنس دانه های آن از كائوچو و یا چوبهای سخت بوده و از لحاظ ساختمان نسبت به سایر تسبیح ها دانه های این نوع تسبیح درست تر میباشد.

 

2ـ تسبیح سی و چهار دانه ای كه تسبیح اصلی (تسبیح اولیه كه برای شمارش 34 سبحان الله بكار میرفته) می باشد و اغلب جنس دانه های آن از گل قبرهای اماكن متبر كه می باشد كه با قالب گیری ساخته می شود.

 

3ـ تسبیح صد دانه ای كه تسبیح فعلی است و بوسیله دو عدسك به سه قسمت تقسیم می شود. دو قسمت 33 دانه ایست كه طرفین قسمت 34 دانه ای قرار دارد و معمولاً یك قسمت برای تحمید (حمد گفتن) و دیگری برای تهلیل (لا الله الا الله گفتن) یا تكبیر (الله اكبر گفتن) و قسمت وسط برای تسبیح (سبحان الله گفتن) بكار می رود.

 

4ـ تسبیح هزار دانه ای كه به تسبیح ذكر معروف است و اهل ذكر و مخصوصاً دراویش از آن برای ذكر استفاده می كنند و استعمال آن دلیل كثرت زهد وتقوی میباشد چنانكه شیخ اجل فرماید:

 

ای طبل بلند بانگ و در باطن هیچ       بی توشه چه تدبیر كنی وقت بسیچ

 

روی طمع از خلق بپیچ ار مردی       تسبیح هزار دانه بر دست مپیچ(نپیچ)

 

چنس دانه های این تسبیح نیز از جنس تسبیح های 100 دانه ای و 34 دانه ای می باشد.

 

ج ـ تقسیم بندی از لحاظ طرز ساخت

 

1ـ تراش و برش ـ در این نوع تسبیح سازی، دانه های تسبیح را به طرز تراش درست می كنند و عموماً از سنگ های قیمتی و گاهی از صدف و استخوان و چوب نیز برای این امر استفاده می كنند.

 

2ـ قالب گیری ، در این نوع تسبیح چنانكه گفته شد از خاك اماكن متبركه و به طرز ریخته گری و قالب گیری دانه‌های تسبیح را درست می كنند.

 

د ـ تقسیم بندی از لحاظ نوع جنس

 

این قسمت نیز به دو قسمت دریایی و زمینی تقسیم می شود:

 

1ـ دریایی ـ مواد اولیه تسبیح های دریایی منشأ دریایی دارد و طرز ساختشان اكثراً به سبك تراشكاری است. تسبیح های دریایی نیز به سه قسمت عمده تقسیم می شود:

 

الف ـ سنگ ها – از سنگ های دریایی با تراشكاری دانه های تسبیح درست می كنند.

 

ب ـ گیاهان ـ از گیاهان دریایی مانند مرجانها و ستاره دریایی بوسیله تراش تسبیح های نسبتاً گران قیمت تهیه می كنند و دیگر اینكه از مغز كشكولهای دراویش كه منشأ دریایی دارد نیز تسبیح هایی می تراشند.

 

2ـ زمینی ـ تسبیح های زمینی همه منشأ زمینی دارند یعنی مواد اولیه دانه های آنها از مواد سطح زمین تشكیل می یابد. تسبیح های زمینی به چهار قسمت تقسیم می شوند :

 

الف ـ گیاهان ـ در قسمت گیاهان معمولاً از صمغ ها و رنگهای تسبیح های می سازند كه به تسبیح های بلورین معروفند و دیگر از چوب درختانی سخت و خوشبو كه رنگهای خوبی نیز دارند تسبیح های به سبك تراش ساخته اند و از یُسر كه دانه های خوشبو دارد نیز می سازند.

 

ب – خاك وفلزات – چنانكه گفته شد بسبك ریخته گری از خاك تسبیح درست میكنند كه معمولاً برای قرص بودن، به گل این تسبیحات براده های ریز فلزات را اضافه می كنند از خود فلزات نیز به سبك تراش و قالب گیری تسبیح هایی می ساخته اند.

 

ج – حیوانات زمینی – از استخوان حیوانات زمینی مانند عاج فیل و استخوان شتر تسبیح ها یی بسبك تراش درست می كرداند. و همچنین از شاخ بعضی از حیوانات مخصوصاً شاخ گوزن كه گرانقیمت تر می باشد.

 

د – سنگها – از سنگهای قیمتی چون عقیق كه یك قسمت كوارتز بی شكل و به رنگهای مختلف سرخ و آلبالوئی می باشد و از یشم كه یك نوع كوارتز می باشد و به رنگهای سفید و كبود و سبز تیره یافت می شوند و از شبق نیز درست می كنند و از یاقوت و زمرد نیز درست كرده اند و از یك نوع سنگ نیز هندیها تسبیح هایی درست كرده اند كه به عین الهره (چشم گربه) معروفست.

 

هـ - تقسیم بندی از لحاظ كشورهای سازنده و شهرهایی كه در آنجا تسبیح ساخته می شود با ذكر جنس و سبك هر یك

 

1 – ایران – شهرهای ایران كه در آن تسبیح می سازند عبارتند از:

 

الف – كرمانشاه – در كرمانشاه تسبیح های گِلی خوب درست می كردند، این شهر از لحاظ به عمل آوردن گِل تسبیح سر آمد سایر شهرهای ایران بوده است.

 

ب – مشهد – در مشهد به علت اینكه شهر مقدسی است و زائرین بسیار دارد تسبیح سازی نسبت به سایر شهرها رواج بیشتری دارد ولی تسبیح های خوبی در آنجا درست نمی كنند زیرا دانه های ‌آن بعلت خوب بعمل نیاوردن گِل آن همه شكننده می باشند.

 

ج – جوین – در جوین تسبیح های بسیار عالی درست می كردند كه به تسبیح های علیمرادی معروفند. در عباس آباد و سبزوار و بطور كلی در تمام شهر های استان مشهد تسبیح درست می كنند.

 

2 – كشورهای خارجی:

 

1 – آلمان – در آلمان تسبیح هایی از چوب سندل كه درختی است سخت و در هند بسیار میروید و از صمغ یسرها درست می كردند.

 

تسبیح های صمغی را كهربایی می گفتند، چون اینگونه تسبیح ها در اثر مالش و گرداندن در دست، الكتریسیته مالشی در خود ذخیره می كردند و خاصیت جذب و دفع چیزهای بسیار سبك چون قطعه كاغذ و مخصوصاً كاه در آنها پیدا می شد از اینجهت به تسبیح های كهربایی معروف شده و این نوع تسبیح ها نیز بر دو قسمند یك قسم كه آتشگیرند و بآنها بارقه می گویند و نوع دیگر كه آتشگیر نیست و بآب حیات موسومند.

 

2 – چین – در چین از حدید و نقره و طلا تسبیح هایی می ساختند و تسبیح های چینی اكثراً فلزی بوده و نوعی از آنها را حدید سینی (چینی) می گفتند و ضمناً در چین تسبیح های گلی (از رس چین) درست كرده و روی آنها مینا كاری می كردند كه از لحاظ هنری ارزش بسیاری دارد. (شكل3) و از ابتكارات هنری چینیها به شمار می رود.

3- تركیه – در استانبول تسبیح هایی درست می كردند كه جنس آنها استخوانی بوده و تمام تسبیح های ساخت تركیه به تسبیح های استخوانی معروفست و بسیار خوشتراش و گرانقیمت میباشد و اغلب از عاج و شاخ و شیر ماهی میتراشیدند.

 

4 – افغانستان – در افغانستان تسبیح های معروف شاه مقصودی درست میكردند (شكل4) كه به تسبیح های پادزهری نیز معروف می باشد كه برنگ سبز روشن است.

 

(و بدینجهت است كه رنگهای سبز روشن را پادزهری گویند)، و چون جنس سنگهای این تسبیح طوری بوده كه زهركش بوده بدانجهت به تسبیح های پادزهری (ضدزهری) معروف گردیده اند.

 

شكل 7 : تسبیح صدفی موجدار – موزه هنرهای تزئینی

شكل 6: تسبیح نقره كوب درویشی با دانه های بزرگ – سده 14 هجری – موزه هنرهای تزئینی 

شكل5 : تسبیح عقیق هندی كه بسبك تراش ساخته شده – موزه هنرهای تزئینی 

شكل4 : تسبیح شاه مقصودی ساخت افغانستان – موزه هنرهای تزئینی 

شكل 3- تسبیح چینی مینا كاری شده سده13 هجری – موزه هنرهای تزئینی

 

5 – هندوستان – در هندوستان اغلب تسبیح های چوبی درست می كردند و ساختن تسبیح از چوب از كارهای هندیان است و چون سندل و ‌آبنوس در هندوستان پرورش میافت این امر باعث گردید كه هندیان از چوبهای سندل و آبنوس تسبیح بسازند، گذشته از اینها در هندوستان تسبیح هایی از عقیق نیز می ساختند كه بسیار خوشتراش بودند. (شكل5) و تسبیح های دیگری نیز درست می كرده اند كه هفت مهره و دل ربا و دهنه فرنگ از آنجمله اند.

 

6 – یمن در تسبیح های عقیق بسیار عالی و خوشتراش می ساختند كه به تسبیح های یمانی معروفند.

 

و - تقسیم بندی از لحاظ شكل دانه:

 

1- دوكی – دوكی‌ها عموماً بوسیله تراش درست میشوند.

 

2- خرمایی یا سنجدی – این نوع تسبیح ها دانه هایی بشكل دانه های سنجد یا خرما دارند و اغلب جنس آنها از چوب است و دانه های بسیار درشتی دارند.

 

3- كروی – كروی ها همیشه بسبك ریخته گری درست می شوند زیرا بشكل كره و مدور بسیار مشكل می‌باشند.

 

مرغوبیت – مرغوبیت تسبیح ها را می توان در جور بودن و یكدست بودن دانه‌ها خلاصه كرد. تسبیح های مرغوب شاه مقصود رنگ های یكنواخت دارند و نا مرغوب آنها دارای رگه و لكه می باشد. در تسبیح های استخوانی كه بسبك تراش درست می شوند مرغوبیتشان در تراش خوب و دانه های یك اندازه می باشد. تسبیح های گلی و ریخته گری گرانقیمت نیز به دو دسته معروف كار عبدالله و كار سید تقسیم می شوند كه كار عبدالله را بعضی بهتر می دانند و مرغوبیت این تسبیح ها بستگی به دوام و قرص بودن دارد كه بوسیله مخلوط كردن گل تسبیح با براده های بعضی فلزات (مخصوصاً در تسبیح های گلی گرانقیمت از براده های طلا استفاده می كنند) و خوب بعمل ‌‌‌آوردن گل تأمین می گردد. تسبیح‌هایی هم هست كه به تسبیح های نقره كوب معروفند و جنس دائه های مرغوب آنها از یسراست و بر روی این دانه‌ها از میخ های كوچك نقره برای زینت استفاده كرده‌اند (شكلهای 7 و 8) كه مرغوبیت آنها بستگی به جنس نقره نیز دارد.

 



نوشته شده توسط مهدی و محمد در یکشنبه 30 اردیبهشت 1386 و ساعت 03:05 ق.ظ
ویرایش شده در - و ساعت -


لینک ثابت || نطرات [--]



نوشته های قبلی...

لیلی

ادامه

ادامه

ادامه

اصطلاحات نجومی

اسکار

داستان پیدایش تسبیح و اقسام آن

بشقاب پرنده و فرقه ضاله رائل

ادامه موضوع بشقاب پرنده

بشقاب پرنده ها

بشقاب پرنده

مولوی

آلتای

ژرار


صفحات وبلاگ...

 

درباره وبلاگ

 وبلاگ من
ایمیل من
[yahoo]

نویسندگان

مهدی و محمد(83)

موضوعات

عمومی(1)
روانشناسی(3)
معرفی سایت(13)
جملات جالب(5)
معرفی کتاب(13)
یادگیری کامپیوتر(17)
آزاد(4)
داستان کوتاه(8)
اشعار شعرای بزرگ(11)
بشقاب پرنده(4)
نجوم(4)

آرشیو

  فروردین 1388 (1)
  تیر 1387 (3)
  اردیبهشت 1387 (1)
  فروردین 1387 (2)
  اردیبهشت 1386 (1)
  اسفند 1385 (5)
  بهمن 1385 (2)
  دی 1385 (3)
  آذر 1385 (4)
  آبان 1385 (10)
  مهر 1385 (4)
  شهریور 1385 (3)
  مرداد 1385 (14)
  تیر 1385 (1)
  خرداد 1385 (3)
  اردیبهشت 1385 (1)
  فروردین 1385 (1)
  اسفند 1384 (3)
  بهمن 1384 (15)
  دی 1384 (5)


لینکستان


لینکدونی

آرشیو لینكدونی


جستجو



خبرنامه


آمار وبلاگ

بازدید های امروز :
بازدید های دیروز :
كل مطالب :
كل نظرها :
كل بازدید ها :
افراد آنلاین : [Online]
ایحاد صفحه : -


 با تشکر از...

طراح قالب

All Powered By :
MihanBlog.com





mehmah.Mihanblog.com